Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандарты

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

БІЛІМ БЕРУ САПАСЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУДЕГІ

ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ АГЕНТТІГІ (БСҚА)

_________________________________________________________________

ТЕХНИКАЛЫҚ ЖӘНЕ КӘСІПТІК БІЛІМНІҢ БІЛІМ БЕРУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫН АККРЕДИТТЕУ СТАНДАРТЫ

НЕГІЗГІ ЕРЕЖЕЛЕР

ҚР

ББАС

АСТАНА 2009 


Кіріспе

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандарты Қазақстан Республикасының «Білім туралы», «Техникалық реттеу», «Сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы» Заңдарына, Қазақстан Республикасындағы техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2008-2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына, техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламалары бойынша мамандарды даярлаудың жоғары сапасын қамтамасыз ету мақсатында ұйымдардың стандарттарын әзірлеу, келісу, қабылдау, есепке алу, өзгерту мен күшін жою тәртіптеріне сәйкес әзірленген.

Осы стандартта техникалық және кәсіптік білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының,Жұмысшылардың жұмыстары мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығының, техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың қазіргі заманғы үрдістерінің талаптары ескеріле отырып, техникалық мамандықтардың білім беру бағдарламаларын аккредиттеу бойынша халықаралық практиканың, техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын бағалаудың өлшемдері айқындалған.

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандарты мынадай жалпыға танылған түйінді тұжырымдамаға негізделген:

· сапалы білім беруді ұсынуға техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының жауапкершілігі

· қоғамның, мүдделі тұлғалардың және алдыңғы кезекте сапалы білім беру қызметтерін алуда білім алушылардың мүдделерін есепке алу және қорғау;

· техникалық және кәсіптік техникалық білім беру бағдарламаларының біліктілік деңгейлері бойынша әлеуметтік және кәсіптік құзыреттерге сәйкестігі;

· кәсіптер мен мамандарды алуда адамдар мен қоғамның білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыру;

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандартын әзірлеу кезінде мынадай негізгі элементтерді стандарттауды қамтитын жүйелі тәсілдер қолданылған:

· техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларының құрылымы;

· техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын іске асыру жөніндегі оқытудың белгіленген нәтижелеріне қол жеткізу мүмкіндігі;

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандартын әзірлеу кезінде:

· техникалық және кәсіптік білімнің білім беруді дамыту саласындағы Қазақстан Республикасының стратегиясы мен саясаты;

· техникалық мамандықтардың білім беретін бағдарламаларын аккредиттеу стандарттарын әзірлеу және қолдану бөлігінде танымал шетелдік аккредиттеу агенттіктерінің тәжірибесі ескерілген.

ТЕХНИКАЛЫҚ ЖӘНЕ КӘСІПТІК БІЛІМНІҢ БІЛІМ БЕРУ БАҒДАРЛАМАЛАРЫН АККРЕДИТТЕУ СТАНДАРТЫ

Негізгі ережелер

_________________________________________________________________


1 Қолдану саласы

Осы стандарт техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеуге қойылатын нормативтік талаптарды және оны жүргізу тәртібін белгілейді.

2 Нормативтік сілтемелер

Осы стандартта мынадай нормативтік құжаттарға сілтемелер қолданылған:

«Техникалық реттеу туралы» Қазақстан Республикасының 2004 жылғы 9 қарашадағы № 603-II Заңы.

«Білім туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-III Заңы.

«Сәйкестікті бағалау саласындағы аккредиттеу туралы» Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 5 шілдедегі №61-IV Заңы.

«Қазақстан Республикасының білім беру ұйымдарын аккредиттеу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 29 желтоқсандағы N1385 қаулысы.

МЖБС ҚР 4.05-2008 Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты. Орта білім. Техникалық және кәсіптік білім. «Негізгі ережелер»

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі мемлекеттік стандарт «Негізгі ережелер» ҚР БҒМ-нің 28 мамырдағы №246/1 бұйрығы

3 Терминдер мен анықтамалар

Осы стандартта [1], [2], МЖМБС ҚР 4.05-2008 бойынша терминдер қолданылады, сондай-ақ тиісті анықтаулармен қоса мынадай терминдер қолданылған:

2.1. Білім беру бағдарламаларын аккредиттеу: техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдары іске асыратын білім беру бағдарламалары мазмұнының сәйкестікті бағалау өлшемі ретінде белгіленген талаптарға сәйкестігін аккредиттеу органының ресми тану рәсімі.

2.2. Бағалау өлшемдері: көрсеткіштер жиынтығы, олар бойынша білім беру бағдарламаларының белгіленген талаптарға сәйкестігін бағалау жүргізіледі.

4. Белгілер мен қысқартулар

МЖМБСмемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты

МАС – мемлекеттік аккредиттеу стандарты

ТжКБ – техникалық және кәсіптік білім беру

5. Жалпы ережелер

Осы аккредиттеу стандарты аккредиттеу рәсімін жүргізу тәртібін және мамандықтар бойынша техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларының сапасына қойылатын талаптарды белгілейтін негізгі құжат болып табылады.

5.1. Білім беру бағдарламаларын аккредиттеу мақсаты:

ü аккредиттелген бағдарламаларды бітірушілердің кәсіби қызметті жүзеге асыруға қажетті біліктілік алулары;

ü еңбек нарығына сәйкес бітірушілерді даярлау сапасын жетілдіру және тұрақты түрде жақсартып отыру;

ü білім берудегі инновацияларды қолдау;

ü оқыту мен сабақ беруге қатысты қазіргі көзқарастарды дамытуға жәрдем көрсету болып табылады.

5.2. Білім беру бағдарламаларын аккредиттеу кезінде:

ü еріктілік;

ü шынайылық пен айқындық;

ü объективтілік пен тәуелсіздік;

ü білім беру ұйымының жауапкершілігі;

ü құпиялылық ұстанымдарын басшылыққа алу қажет.

5.3. Білім беру бағдарламаларын аккредиттеу рәсімі ұлттық және халықаралық стандарттарға негізделген және келесі кезеңдердің өткізілуін көздейді:

ü аккредиттеу органына өтініш ұсыну және аккредиттеу органы мен білім беру ұйымы арасында екіжақты шарт жасасу;

ü білім беру бағдарламасының аккредиттеу жөніндегі орган белгілеген стандарт пен өлшемдерге сәйкестігі туралы есеп беруімен қоса білім беру ұйымының білім беру бағдарламасының өзін-өзі бағалауын жүргізу;

ü аккредиттеу органында білім беру ұйымының өзін-өзі бағалауы туралы есебін зерделеу;

ü аккредиттеу органы көрсеткен сыртқы сарапшылардың білім беру бағдарламаларына аудит жүргізу (белгіленген өлшемдерге қатысты сәйкестікті бағалау);

ü білім беру сапасын қамтамасыз етудегі тәуелсіз қазақстандық агенттігінің Аккередиттеу органының білім беру бағдарламасын аккредиттеу нәтижелері туралы шешім қабылдау;

ü өзін-өзі бағалау жөніндегі есептің негізіндегі сыртқы сарапшылар мен аккредиттеу органының ұсыныстары.

5.4 Білім беру бағдарламаларын аккредиттеу рәсімі әмбебап болып табылады және ол техникалық және кәсіптік білімнің кез келген бағдарламасын аккредиттеу үшін пайдаланылады.

5.5 Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеудің мемлекеттік стандарты нақты мамандықтың білім беру бағдарламаларының сапасына қойылатын талаптарды белгілейтін негізін қалаушы стандарт болып табылады.

5.6 Білім беру бағдарламаларын аккредиттеудің мемлекеттік стандартының негізгі ережелерінің және осы стандарттың негізінде мамандық бойынша білім беру бағдарламаларын аккредиттеуге дайындау және оны өткізу жөнінде ұсыныстар әзірленеді және сәйкестікті растау туралы аккредиттеу органымен (Білім беру сапасын қамтамасыз етудегі тәуелсіз қазақстандық агенттігімен) бекітіледі.

6. Бағалау өлшемі

Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларын аккредиттеудің стандарты мынадай өлшемдер бойынша бағалауды көздейді:

6.1 Білім беру бағдарламасының мақсаттары

ü білім беру бағдарламасының мақсаттарының білім беру ұйымының миссиясы мен мақсаттарына сәйкес келуі;

ü білім алушылар оқу барысында меңгеруге тиіс біліктіліктердің қысқаша сипаттамасы;

ü білім алушылар дайындық барысында ала алатын біліктіліктердің қысқаша сипаттамасы;

ü ТжКБ білім беру бағдарламасын игеруге жіберу үшін қажетті білім мен біліктіліктің бастапқы деңгейі;

ü білім беру бағдарламасын іске асыруға мүдделі тұлғалардың (жұмыс берушілердің, студенттердің, қоғамдық қауымдастықтардың) мақұлдауы;

6.2 Білім беру бағдарламаларының құрылымы мен мазмұны

ü білім беру бағдарламаларының құрылымы мен мазмұнының ҚР МЖМБС 4.05-2008 талаптарына сәйкестігі;

ü нақты мамандық бойынша белгіленген кәсіби біліктілік деңгейіне сәйкес мамандарды даярлаудың сапасын қамтамасыз ету;

ü оқыту нәтижелеріне жету үшін оқу жоспары мен пәндердің оқу бағдарламаларының білім беру бағдарламаларының мақсаттарына, мазмұнына сәйкес келуі;

ü қол жетімділік, икемділік, модульдік принциптерінің сақталуы;

ü білім беру бағдарламасының мазмұнында біліктілік деңгейіне және білікті мамандар даярлау сапасына қойылатын Жұмысшылар мен жұмыс берушілердің жұмысы мен кәсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы талаптарының көрініс табуы;

ü еңбек рыногы мен жұмыс берушілердің талаптарына сәйкес техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламаларының жаңартылып тұруын есепке алу;

ü оқу жоспарына енгізілген пәндер бойынша оқу бағдарламалары тізбесінің білім беру стандарттарында көзделген әлеуметтік және кәсіби құзыреттілік талаптарына сәйкестігі;

ü өндірістік оқыту мен кәсіптік практика (танысу, оқу, өндірістік, диплом алды) мазмұнының ҚР МЖМБС 4.05 мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында көрсетілген көлемге және біліктіліктер мен дағдылар деңгейіне сәйкестігі;

ü білім беру бағдарламасының пәндерін оқулықтармен, оқу және әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету.

6.3 Білім алушылар

ü білім алушыларды білім беру ұйымының ішкі тәртібінің ережелері, барлық қызметтер жұмыстарының режимі, телефон анықтамалығы, әкімшілер мен оқытушылық құрамның аты-жөні, оқыту төлемі, білім беру курстары туралы ақпарат, анық және дәл жазылған оқытудың нәтижелерін бағалауға арналған талаптар түсінікті етіп жазылған көмекші құралмен (жол көрсеткіш);

ü оқытушыларды сынақтар мен емтихандарға қойылатын талаптар туралы ережелермен, пәндерді қайта тапсыру ережелерімен, шағым және наразылық білдіру (акдемиялық шыншылдықты қосқанда) рәсімімен қамтамасыз ету; білім алушылар үшін ақпараттық материалдардың (оқу жоспарлары, жұмыс бағдарламалары және т.б.) қол жетімділігі;

ü академиялық талаптарды орындай алмайтын білім алушыларды академиялық қолдауға арналған көмектің бар болуы (қосымша консультация немесе қосымша сабақтар өткізу);

ü білім алушылардың емтихандары мен ішкі бағалауларының нәтижелері;

ü академиялық қолдау көрсету және қосымша консультация өткізу үшін білім алушылардың саны мен оқытушылардың және шеберлер санының сәйкестігі;

ü курстар бойынша білім алушылар контингенті.

6.4. Оқытушылар (қызметкерлер)

ü білім салалары бойынша оқытушылар мен шеберлердің сандық және сапалық құрамының лицензиялық талаптардан төмен емес білім беру бағдарламасына сәйкестігі;

ü оқытушылар арасында оқу жүктемесін бөлу;

ü оқытушылар мен шеберлердің құзыреттілігін жүйелі бағалаудың тетіктері мен өлшемдері, оқыту сапасының тиімділігін бағалау (ашық сабақтар, өзара сабаққа қатысу, оқушыларға сауалнама жүргізу және т.б.);

ü оқытудың қазіргі заманғы әдістері және оқу процесіне жаңалық енгізу;

ü жоғары педагогикалық шеберлігі және өз ісіне берілгендігі үшін оқытушылар мен қызметкерлерді ынталандыру жүйесінің бар болуы;

ü оқытушылардың жылдық есептерінің болуы;

ü оқытушылар мен қызметкерлердің біліктілігін арттыру және кәсіби дамыту жүйесінің бар болуы;

6.5 Материалдық-техникалық база және ақпараттық ресурстар

ü аккредиттелетін білім беру бағдарламасы бойынша оқу процесіне арналған орын-жайлардың, аудиториялардың, зертханалардың, шеберханалардың, компьютерлік сыныптардың жай-күйі;

ü білім алушылар үшін ақпараттық технологиялардың, Интернеттің қол жетімділігі;

ü білім беру ұйымдарының білім алушылар үшін жеткілікті көлемде ақпараттық электрондық ресурстары бар дербес сайтының болуы;

ü білім беру ұйымының сайтында білім беру бағдарламасы туралы ақпараттың болуы;

ü кітапханалық қордың білім беру бағдарламасының талаптарына сәйкестігі;

ü білім алушылар үшін кітапханалық қор мен кітапхананың оқу залдарының қол жетімділігі;

4.5 Қаржылық ресурстар

ü қаржылық ресурстардың білім беру ұйымының талаптарына сәйкестігі (оқытушылар мен қызметкерлер бюджеті; коммуналдық, пайдалану, коммуникациялық және басқа да қызметтерге арналған ұйымдардың бюджеті; оқытушылар мен қызметкерлердің біліктілігін арттыруға арналған бюджет; білім беру ұйымын дамыту бюджеті);

ü қаржылық ресурстардың білім беру бағдарламаларына сәйкестігі.

4.6 Бітірушілер және жұмыс берушілермен байланыс

ü аккредиттелетін бағдарлама бойынша жұмысқа орналасқан бітірушілер саны;

ü жұмыс берушілермен практиканы ұйымдастыру және бітірушілерді кейіннен жұмысқа орналастыру туралы шарттың болуы;

ü бітірушілердің алған білімі туралы пікірі;

ü жұмыс берушілердің бітірушілерді даярлау деңгейі туралы пікірі.

Техникалық және кәсіптік білім беру бағдарламасы осы стандартта келтірілген өлшемдерге сәйкес жағдайда ғана аккредиттелуі мүмкін.

7. Мемлекеттік аккредиттеу стандарттарын әзірлеудің, бекітудің және оның қолдану мерзімінің тәртібі

7.1 Техникалық және кәсіптік білімнің білім беру бағдарламаларының қолданыстағы аккредиттеу стандартына оны әрі қарай жетілдіру және Қазақстан Республикасының мемлекеттік стандарттарының негізгі ережелеріне сәйкестендіру мақсатында өзгерістер мен толықтырулар енгізіледі.

7.2 ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандартына өзгерістер мен толықтырулар енгізу Ұйымдардың стандарттарын әзірлеу, бекіту, есепке алу, өзгерту, жою, тіркеу, белгілеу, басып шығару ережелеріне сәйкес жүргізіледі.

7.3 Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі мақұлдаған ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларын аккредиттеу стандартына өзгерістер мен толықтырулар ТжКБ-ның білім беру бағдарламаларын аккредиттеудің қолданыстағы стандартына енгізілген өзгерістерімен жаңа редакцияда немесе жапсырма кітапша түрінде басылып шығарылады.